C2026

Ga direct naar inhoudGa naar ‘artikel luisteren’

Europa is een machtsblok in wording – alleen moeten we dat zelf nog gaan inzien

opinie 1 jaar Trump De gedaantewisseling van de VS in de tweede termijn van Trump geeft Europa een dubbele opdracht, schrijft Luuk van Middelaar: ons wapenen vanwege het vertrek van een beschermer én ons kunnen verdedigen voor wanneer hij op ons afkomt.

Luuk van Middelaar Gepubliceerd op 16 januari 2026 Leestijd 7 minuten

Luister

Illustratie Hanneke Rozemuller

Welkom bij NRC Dit artikel krijg je cadeau omdat wij het belangrijk vinden dat je kennis kunt maken met onze journalistiek. Wil je meer lezen? Dan vragen we je om abonnee te worden. Met onze abonnees kunnen we blijven investeren in goede journalistiek.

Bekijk de abonnementen In De heerser (1513) bespreekt Niccolò Machiavelli wat een leider een steviger machtsbasis geeft: liefde of vrees. Voor beide valt wat te zeggen. Wie populair is heeft minder vijanden; tegen wie angst inboezemt, durven slechts weinigen op te staan. Uiteindelijk kiest de Florentijn voor vrees.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof en historicus.

Amerika vestigde zijn macht in Europa tachtig jaar lang op liefde – op de chocoladerepen van de bevrijders, de droomfabrieken van Hollywood en Apple, op Kennedy’s Ich bin ein Berliner en Obama’s koele charme. Onder Trump wisselt de Amerikaanse Republiek van strategie en gedaante. The Don schraagt zijn macht op angst. In eigen land wordt met intimidatie en geweld elke oppositie klein gehouden. Buitenlands is het parool: wij zijn de sterkste en de VS doen wat ik wil.

Deze gedaantewisseling ontregelt de Europeanen volkomen. Ons object van liefde – overzee, dus eenvoudig te idealiseren – is plots een boeman. Het geeft Europa een dubbele opdracht voor 2026 en erna: ons wapenen vanwege het vertrek van een beschermer én ons kunnen verdedigen voor wanneer hij op ons afkomt.

In deze opening van het jaar voltrekt Amerika’s imperiale metamorfose zich ijzingwekkend snel, van Venezuela tot Groenland. „[Natuurlijk] kun je over internationale subtiliteiten babbelen zoveel je wilt”, aldus Trumps topadviseur Stephen Miller begin januari tegen CNN, „maar we leven in een wereld geregeerd door sterkte, door kracht, door macht.” De president zelf noemde de Europese leiders „zwak” – zware belediging uit de mond van een strongman – en zei dat dat de enige inperking van zijn machtsstreven niet ligt in internationaal recht maar in „mijn moraliteit”.

In Europa kunnen we het tij van de nieuwe geopolitieke orde niet keren, zeker niet alleen; wel moeten we ons dringend aanpassen, op straffe van verlies van onze vrijheid, voorspoed en veiligheid. Paniek is onnodig. Zeker, Trump houdt van permanente chaos en legt een razend ritme aan de nieuwscyclus op. Toch zijn de grote lijnen glashelder. In de kern deelt het Witte Huis twee dreunen aan Europa uit: strategische verlating en ideologische aanval. Beide maken deel uit van dezelfde beweging; ze vragen om een dubbele respons.

De verlating De eerste dreun, die van Amerika’s terugtrekking en focus op het westelijk halfrond, lag al besloten in Trumps inauguratierede. Daarin geen woord over Rusland en Oekraïne, terwijl de enige vermelding van China niet Taiwan betrof (obsessie van alle voorgaande Amerikaanse regeringen) maar China’s onwelkome aanwezigheid in en om het Panamakanaal – dus op zíjn terrein. Impliciet bedeelde hij elke grootmacht de eigen invloedssfeer toe. Die schetsmatige update van de 19de-eeuwse Monroedoctrine – die het westelijk halfrond uitriep tot Amerika’s achterland waar andere grootmachten zich buiten moesten houden – werd in de Nationale Veiligheidsstrategie van december 2025 uitgewerkt tot imperialistisch programma. In razende vaart neemt team-Trump sinds 3 januari de uitvoering ter hand, met de kidnapping van Nicolás Maduro, de intimidatie van buurlanden Mexico, Colombia en Cuba, en de dreiging van militaire actie tegen Groenland.

Met deze acties verlaat Trump openlijk de internationale orde van na 1945 en keert hij terug naar de grootmachtpolitiek uit de 19de eeuw, waarin het draait om respect voor soevereiniteit en het vinden van een altijd precaire machtbalans tussen spelers. Dit is de Kissingeriaanse trek in Trumps buitenlandsbeleid, het loslaten van de pretentie om wereldwijd universele waarden en regels op te leggen en te handhaven. Een waarlijk historische verschuiving, die de mondiale geopolitieke architectuur op nieuwe grond stut.

Onthullend voor deze ‘realpolitieke’ trek was een uitgelekte conceptversie van de Nationale Veiligheidsstrategie: deze voorzag een kern van vijf machten – de ‘C5’ bestaand uit de VS, China, Rusland, India en Japan – optredend als mondiaal directorium. Precies zo domineerde van 1815 tot 1853 het vijftal Europese machten Londen, Parijs, Berlijn, Wenen en Moskou alle kleintjes. Maar in de C5 van 2025 krijgt geen Europese staat nog een plek aan tafel.

Terugkeer van de geschiedenis Deze kanteling markeert voor Europa het eind van een tijdperk. Zeker, al na de Russische inval in Oekraïne in 2022 was sprake van een ’terugkeer van de geschiedenis’, of met het woord van bondskanselier Olaf Scholz: een „Zeitenwende”, historisch keerpunt. Inderdaad maakte Vladimir Poetin voor ons continent een einde aan het zorgeloze tijdvak na 1989 volgend op de Koude Oorlog. Toch is de cesuur die Trump brengt fundamenteler. Zijn presidentschap sluit het tijdvak af dat in West-Europa in 1945 begon. Daarom is dit voor ons in Nederland, Denemarken, Duitsland of Frankrijk amper te bevatten. Drie generaties leefden op Amerikaans krediet, onder bescherming van de U.S. Army en U.S. Navy, met het Vrijheidsbeeld in New York als baken. Aan de volgende generaties gaat die luxe voorbij.

Het antwoord van Europa op deze eerste opdoffer kan en moet liggen in de versnelling van de ontplooiing tot machtsblok. We moeten de middelen en mentaliteit ontwikkelen om onze politieke, economische en veiligheidsbelangen te verdedigen, zonodig tegen de VS in. Klagen over schending van internationaal recht is geen strategie. Extra investering in defensie is dat wel: wie zijn grondgebied niet kan verdedigen, geldt voor de groten niet als serieuze speler en wordt prooi.

In algemene zin is deze wending naar machtspolitiek eenvoudig navolgbaar en een programma op hoofdlijnen snel uit te tekenen. Veel praktisch en begripsmatig voorwerk is gedaan; Emmanuel Macrons notie uit 2017 van „Europese soevereiniteit” was een startpunt. Van industriepolitiek tot euro en defensiebeleid staat veel in de steigers, al is nog veel meer te doen.

Tegelijk moet Europa leren in machtsevenwichten te denken: wanneer de VS zich van beschermer tot vijand ontpoppen, wordt prudente toenadering tot China of India een zaak van staatsraison. In dit licht mag het na 25 jaar goedgekeurde handelsverdrag tussen de EU en Mercosur (met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) als groot strategisch succes worden gevierd. Nu blijft het vanwege boerenprotesten bij verontschuldigend gemompel.

De culturele aanval Veel lastiger is het antwoord op de tweede mokerslag die het Witte Huis aan Europa uitdeelt: de culturele aanval. Dit is de ‘MAGA-impuls’ in Trumps buitenlandbeleid. Hier beet vicepresident J.D. Vance in februari 2025 het spits af met zijn aanklachtsrede in München tegen Europese democratie en rechtsstaat en zijn steun voor de nationaal-populistische AfD in volle Duitse campagnetijd. Ook op dit vlak verhief, eind vorig jaar, de Nationale Veiligheidsstrategie zulke ruwe noties tot heus programma voor een cultuur- en propagandaoorlog tegen de EU en Europa.

Dit ideologische front wordt in Europa misverstaan en onderschat. Men leest er enkel een giftige schimpscheut in en miskent dat de politieke macht van MAGA rust op een verhaal, op een wereldbeeld van gevaar, strijd en zege dat de achterban boeit en opzweept. Zodoende bracht nog geen EU-regeringsleider een geloofwaardig tegenverhaal dat Europa’s zelfvertrouwen en handelingsvermogen versterkt.

Trump zelf mag meer pragmaticus dan ideoloog zijn, MAGA is een revolutionaire beweging die – evenals de jakobijnen of bolsjewieken – haar evangelie ook buiten de landsgrenzen wil verbreiden. Wanneer regeringen in Warschau, Rome, Boedapest of Parijs jouw MAGA-vlag hijsen, sta je sterker.

Deze revolutionaire ijver wordt nog vergroot doordat MAGA-ideologen Europa zien als culturele tweelingzus die op het verkeerde pad is geraakt. Zij hebben een reactionair idee van ‘het Westen’ en een blank, christelijk ‘Europa’. Ze vereenzelvigen het huidige ‘woke’ Europa met de verfoeide progressieve, kosmopolitische stedelijke elites van zowel Democratische als oud-Republikeinse snit aan Amerika’s oost- en westkust, dus met de mogelijke bronnen van binnenlands verzet (media, universiteiten, ngo’s) die de regering-Trump uit de weg wil ruimen.

Met andere woorden: door zusterpartijen in Europa aan de macht te helpen, beoogt de MAGA-beweging in één moeite elke vorm van Amerikaanse oppositie te ontmoedigen en het zwijgen op te leggen. Het is binnenlandse politiek. Hoe meer MAGA (of ‘MEGA’) wint in Europa, hoe meer Trump kan claimen een onstuitbare kracht te zijn, de loop de van de geschiedenis te belichamen – die je ook in Baltimore of San Francisco niet kunt tegenhouden.

Spiegel voorhouden Hoe moet Europa deze tweede, ideologische mokerslag beantwoorden? Neem allereerst narratieve macht serieus. Erken de aantrekkingskracht en noodzaak van een verhaal van identiteit en cultuur. Weerleg de doempraat over Europa’s neergang en houd juist het gebroken Amerika een spiegel voor. Het is de voorwaarde om de MAGA-aanval te weerstaan. Europa moet dringend zijn verhaal en zelfbeeld loskoppelen van de Verenigde Staten, juist om onze eigen plaats in de nieuwe multipolaire wereld op te eisen. Strategische volwassenwording? Dan ook narratieve emancipatie.

Na de Tweede Wereldoorlog zochten Europeanen een moreel houvast in universele waarden en normen, op een moment dat nationalistische retoriek het

Direct naar artikelinhoud Website logo

Voorpagina Krant Best gelezen Rubrieken

Column Rob de Wijk Gooi de Verenigde Staten uit de Navo Dit artikel is geschreven doorRob de WijkGepubliceerd op 15 januari 2026

Bewaren Delen De meest belachelijke uitspraak die onlangs door Trump werd gedaan is dat de Navo ervoor moet zorgen dat Groenland Amerikaans wordt. Het lijkt erop dat deze president niet door heeft dat hij zelf de leider van de Navo is en dat, als hij zijn zin krijgt, dit het einde van het bondgenootschap betekent.

Blijf op de hoogte Krijg een melding bij belangrijke artikelen van Opinie.

Wat Trumps beweegredenen ook zijn, de Europese Navo-leden moeten paal en perk aan zijn imperialisme stellen. Aan zo’n leider van de Navo heb je niets, dus moeten de inmiddels voormalige Europese bondgenoten dreigen Amerika uit de Navo te gooien. Ik hoor voortdurend de mantra dat ‘we niet zonder Amerika kunnen’. Onzin. Het is een kwestie van willen.

De Amerikaanse troepen zijn eenvoudig door Europese te vervangen. Franse en Britse kernwapens kunnen de nucleaire taak van de Amerikanen overnemen. Met behulp van het Oekraïense Delta-systeem gekoppeld aan Europese satellietsystemen kunnen we ook zelf grote militaire operaties uitvoeren. Geavanceerde langeafstandswapens kunnen we inmiddels samen met Oekraïne ontwikkelen. Het EU-programma ReArm Europe komt op stoom. Over een paar jaar zijn de belangrijkste gaten in de Europese defensie gedicht.

Rampzalige gevolgen voor machtspositie Als Amerika uit de Navo wordt gegooid is de schade voor de Amerikaanse machtspositie in de wereld rampzalig. De luchtmachtbasis Ramstein en het hoofdkwartier Stuttgart zijn bijvoorbeeld essentieel voor de Amerikaanse operaties in Afrika en het Midden-Oosten. Vanuit Ramstein worden drones over de hele wereld aangestuurd. Bovendien is het terughalen en herhuisvesten van Amerikaanse troepen – 80.000 tot 100.000 soldaten met hun familie – en de ontmanteling van bases zelfs voor de Amerikanen onbetaalbaar.

Als Groenland is ingepikt en Trump verder gaat, bijvoorbeeld door zijn pijlen op het militair mogelijk nog relevantere Noorse Spitsbergen te richten, dan moeten we Amerika economisch raken.

De ‘nucleaire optie’ die de EU kan toepassen is het anti-dwanginstrument waarmee Amerika de toegang tot de Europese geïntegreerde markt geheel of gedeeltelijk kan worden ontzegd. Minder schadelijk zijn gerichte sancties, hoge importheffingen voor Amerikaanse producten, inreisverboden voor Amerikaanse politici en industriële leiders, het sterk verminderen van dollartransacties, ‘buy European’- wetgeving, het aanpakken van de Amerikaanse techbedrijven door middel van de Digital Services Act en de Digital Market Act en het snel minder afhankelijk worden van Amerikaanse LNG. De lijst is eindeloos.

Brussel aan zet Trump roept voortdurend dat hij ‘de kaarten in handen heeft’. Maar in zijn zelfoverschatting gaat hij voorbij aan de macht van Europa, beter gezegd de EU. Mits Europese landen zich van hun macht bewust worden en die willen gebruiken. Militair worden al stappen gezet in antwoord op de Russische dreiging. Economisch kan Europa met een mond spreken als om handelspolitiek gaat. Want dan is Brussel aan zet.

Jean Claude Juncker, afkomstig uit het nietige Luxemburg, wist in 2018 als voorzitter van de Europese Commissie Trump in zijn hok te schoppen toen deze heffingen op Europese auto’s afkondigde.

Quote van . Europese leiders moeten geen deals sluiten maar de taal van de macht spreken Europese leiders moeten Junckers taal van de macht gaan spreken. Geen ‘deals’ sluiten, want dat is voor Trump een eufemisme voor capitulatie. Dus niet onderhandelen, maar nee zeggen tegen Amerikaans landjepik en Trump duidelijk maken welke prijs hij voor zijn agressie moet betalen. Zelf betalen we voor het onder druk zetten een hoge prijs, maar als we Trump zijn zin geven betalen we uiteindelijk een nog hogere prijs.

Rob de Wijk is hoogleraar internationale relaties en veiligheid aan de Universiteit Leiden en oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Hij schrijft wekelijks over internationale verhoudingen. Lees zijn columns hier terug.

Help ons door uw ervaring te delen: Feedback geven Dossier Navo-top Lees hier alle artikelen over dit thema

Naar het dossier

Wilt u iets delen met Trouw? Tip hier onze journalisten Algemeen Over ons Opiniestuk insturen Privacystatement Abonnementsvoorwaarden Gebruiksvoorwaarden Toegankelijkheidsverklaring Cookiebeleid Privacy-instellingen Auteursrecht Colofon Service Klantenservice Bezorgklacht indienen Bezorging pauzeren Bezorging wijzigen (Bezorg)adres wijzigen Adverteren Losse verkoop Zakelijk abonnement Meer Trouw Abonneren Nieuwsbrieven Krant Webwinkel RSS-feeds Facebook Android apps iOS apps Navigeer Columnisten Recensies Archief Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.

Trouw is onderdeel van DPG Media.

KvK Nummer: 34172906 | BTW Nummer: NL810828662B01

© 2026 DPG Media B.V. Alle rechten voorbehouden