Deze mensen wonen op een Sierra Leoons eiland dat verdwijnt: ‘Het water slokt de bomen op, een voor een’
Geen muur, geen hulp, alleen zandzakken: de bewoners van het Sierra Leoonse eiland Nyangai vechten tegen de zee.
Mella Fuchs redacteur Afrika
Reportage Klimaatverandering
Trouw, 8 februari 2026
Het paradijs op aarde is weerloos, zo bewijzen de Schildpadeilanden voor de kust van Sierra Leone. De archipel met hagelwitte stranden en palmbomen verdwijnt langzaam maar gestaag onder het oppervlak van de Atlantische Oceaan.
Nyangai is een van de zeven eilanden en verdwijnt het hardst. Tien jaar geleden woonden er zo’n duizend mensen, maar inmiddels is twee derde van het eiland verdwenen. De lengte kromp van 700 meter naar nog geen 200. Veel ontheemde inwoners trokken naar het vasteland. De paar honderd overgeblevenen wonen steeds dichter op elkaar gepakt in tenten van witte zeilen met rieten daken. Veel van hen zijn hun huizen al verloren.
Regelmatig verdwijnen huizen in de zee. De leraar Engels van het enige schooltje op het eiland, Melchior Shannu, vertelt dat onlangs het tij nog tot aan de klaslokaaltjes kwam. “We moesten de lessen stoppen en alles droog maken.”
In het jaar 2001 merkten de eilandbewoners voor het eerst dat de zee het land opeet, vertelt eilandhoofd Mustapha Kone. “Er waren hier heel veel bomen. Palmbomen, mangobomen. Toen begon het water ze op te slokken, één voor één.”
Inmiddels zijn de meeste bomen verdwenen. Een paar skeletten steken uit het water. Joseph Rahall, een milieudeskundige uit Sierra Leone, zei tegen persbureau AFP dat de Schildpadeilanden over tien tot vijftien jaar verdwenen zullen zijn.
Wetenschappers die langskwamen op Nyangai adviseerden om een zeemuur te bouwen, vertelt Kone. Op het naburige, veel grotere eiland Bonthe gebeurde dat al deels. Maar die werd gefinancierd door de overheid. Voor de inwoners van Nyangai doet de regering niets, zegt visser en gebedsoproeper Junior Sesay. “Tijdens de verkiezingen komen ze hierheen, dan doen ze beloften. Maar ze zijn niet eens in staat om te helpen met elektriciteit.” Ook een ziekenhuis of schoon drinkwater is er op de eilanden niet.
Het Sierra Leoonse agentschap voor milieubescherming zegt geen plannen te hebben om een zeewering te bouwen op Nyangai. De bezuinigingen wereldwijd op ontwikkelingsgelden beloven ook weinig goeds.
En dus roeien de eilandbewoners met de riemen die ze hebben. Als een huis onder water dreigt te lopen, wordt die gestut met zandzakken. Maar de strijd met het water verliezen ze altijd. Een groepje jonge kinderen wijst in de richting waar ooit een deel van het eiland was. Er is alleen maar water te zien.
Het opperhoofd van de eilandengroep, die op het naburige eiland Sei woont, heeft de eilandbewoners land aangeboden, vertelt Kone. “Maar mensen hebben geld nodig om een huis te bouwen. Ze kunnen niet zomaar naar een leeg land, zonder huis.”
Geld verdienen is de afgelopen jaren moeilijker geworden, zegt hij. “Voorheen vingen we veel vis, maar de trawlers van de Chinezen en de Russen jagen de vissen veel verder van onze kust. Daarom hebben wij speedboten nodig om verder in de zee te kunnen vissen, maar die hebben we niet.”
De trawlers hebben toestemming van de regering om de wateren van Sierra Leone te bevissen, omdat die er veel geld aan verdient. Maar volgens de eilandbaas moeten de trawlers op bepaalde afstand van de eilanden blijven, en doen ze dat niet.
Visser en gebedsoproeper Sesay vindt het onbegrijpelijk dat de eilanden niet gecompenseerd worden. “Als er mijnen worden aangelegd krijgen inwoners van dat gebied ten minste compensatie om weg te gaan. Wij krijgen niks aangeboden. De trawlers zouden ons tenminste moeten compenseren, want zij doen ons het ergste aan.”
Leraar Shannu heeft de hoop dat het eiland ondanks alles tóch kan blijven voortbestaan. “We doen nu dingen anders dan voorheen,” zegt hij. “Er zijn wetten die ons verbieden om mangrovebos te kappen en we planten nieuwe aan. Mensen gebruiken nu houtskool dat van het vasteland komt.”
Shannu is niet van plan om te vertrekken. “Het is hier heel vredig. Er zijn geen muggen hier. En ik ben blij dat ik veel kinderen lesgeef. De meesten gaan niet verder met studeren, maar dan hebben ze in ieder geval een kans.”
“Wij zijn gewend aan dit eiland,” zegt Sesay. “We vinden het leven hier mooi. We zijn het gewend om te vissen. Er is hier veel werk, daarom houden we van deze plek. We zijn misschien niet rijk, maar we hebben te eten.”
Op het eiland lopen schriele kipjes en kuikens rond. Aan het strand liggen een heleboel vissersboten voor anker en overal in het zand glinsteren visnetten. Een groep jongens luistert Afrobeat-muziek uit een speaker.
Musu Ashanti Pieh (19) staat bij een muurtje met vriendinnen om haar heen. Ze is op het eiland voor haar jaarlijkse bezoek aan haar vader. Als ze komt, koopt ze vis in die ze in haar woonplaats Kenema op het vasteland verkoopt. “Het water heeft veel meegenomen,” vertelt ze. “Maar mijn vader wil hier niet vertrekken. Ik maak me zorgen om hem, want zijn huis is in gevaar.”
Eilandgemeenschappen zoals deze zijn wereldwijd aan het verdwijnen. Dat is te danken aan de stijgende zeespiegel. Door het gebruik van fossiele brandstoffen warmt de aarde op, waardoor ijskappen smelten, het water stijgt en kusten eroderen.
Op de vraag of de inwoners van Nyangai kwaad zijn op de landen die de grootste uitstoters zijn, komt weinig respons. “Er komt tegenwoordig heel veel zeewier naar ons eiland toe,” zegt Sesay. “De visnetten raken verstrikt in het zeewier, waardoor we ze moeilijk uit het water kunnen halen. We denken dat er mensen verderop machines gebruiken die het water omwoelen. We weten niet wie dat zijn, dus we weten niet bij wie we moeten aankloppen.”
Lees ook: Idris Elba geeft Sierra Leone hoop met zijn afrodynamische ecostad – maar voor wie gaat die gebouwd worden?
