C2026

Direct naar artikelinhoud Website logo

Voorpagina Krant Best gelezen Rubrieken Column Babah Tarawally Jelle en Hinke zijn een voorbeeld voor particulieren, musea, voor landen

Bron Maartje Geels Dit artikel is geschreven doorBabah TarawallyGepubliceerd op 8 januari 2026, 11:00

Bewaren Delen Ik merk dat ik me steeds vaker omdraai, terugkijk. Naar mijn wortels. Naar wat mij tot mens maakt, en hoe ik me verhoud tot het grotere geheel. Genezing, heb ik geleerd, begint niet met oplossingen maar met reflectie. Met de vraag wie we zijn, en welke wegen, kronkelig, pijnlijk, wonderlijk, ons hebben gebracht tot waar we nu staan.

NIEUW

Word lid van Trouw en krijg online toegang tot de 11 beste kranten Van regio- tot wereldnieuws, van sport tot cultuur

Al vanaf

2,25 per week

Bekijk abonnementen

Op dit moment bevind ik me in Sierra Leone. Hier, tussen de mensen en de natuur, lijkt het lawaai van de wereld even te verstommen. Alsof de bomen fluisteren: kijk hier, niet daar. Ik sluit mijn ogen en vergeet, heel even, dat een handvol debielen denkt dat macht hetzelfde is als vernietiging. Reflectie vraagt soms om niets anders dan durven stilvallen.

Oeroude sculptuur Twee weken geleden reisde ik terug naar mijn geboortegrond. In mijn tas zat iets wat zwaarder woog dan het leek: een Nomoli. Een oeroude stenen sculptuur, bekend uit schoolboeken, uit verhalen, uit het domein van het onbereikbare. Nooit had ik gedacht dat ik er zelf één zou dragen. Het beeld was decennialang in Nederland geweest, meegenomen door Jelle en Hinke, een echtpaar dat in de jaren zestig in Sierra Leone woonde en werkte. Zestig jaar stond de Nomoli tussen vazen en fotolijsten, een stille getuige van het Hollandse leven.

Maar een Nomoli is geen decorstuk. Het is een brug. Tussen levenden en voorouders. Een steen met geheugen. Een steen met stem.

Die stem liet zich al horen vóór mijn vertrek. Niet in woorden, maar in omwegen. Een trein vanuit Utrecht die de verkeerde kant op ging. Terug naar Utrecht. Een gemiste aansluiting naar Brussel. Wachten in Breda. Nog een trein, nog een vertraging. Toen ik mijn tante in Sierra Leone belde, lachte ze zacht. “Je draagt geen steen”, zei ze. “Je draagt iemand.” Of ik wel wist wat ik bij me had. “Misschien wil hij niet terug”, grapte ze. “Al die haperingen? Dat is ook taal.”

Quote van . Je draagt geen steen, zei mijn tante, maar je draagt iemand Ik wuifde het weg. Waarom zou een voorouder niet naar huis willen? Maar in het Nationaal Museum van Sierra Leone hoorde ik hetzelfde. De conservator glimlachte. “Dit is geen gewone steen. Hij heeft een eigen wil.” Ze vertelde over een Nomoli die ooit was teruggebracht door een Amerikaan, om later, onverklaarbaar, weer op te duiken in diens huis, op precies dezelfde plek. Te mooi om waar te zijn, dacht ik. En toch: sommige waarheden vragen geen bewijs, alleen eerbied.

Ontworteling als strategie Wat blijft, is dit inzicht: cultuur is de lijm tussen zielen en generaties. Het massaal weghalen van Afrikaanse artefacten via handel, roof of misleiding was nooit neutraal. Het was ontworteling als strategie. Haal het geheugen weg en een volk gaat twijfelen aan zichzelf. Jelle en Hinke handelden destijds niet uit kwade wil; zij keken met de ogen van hun tijd. Maar zestig jaar later kozen ze voor iets groters dan gelijk krijgen. Ze kozen voor goed doen. Ze gaven me de Nomoli om het terug te brengen naar waar het hoort.

Dat is de les. Restitutie is geen schuldritueel, maar relationeel herstel. Het erkennen dat erfgoed niet alleen uit steen bestaat, maar uit adem, uit verhaal, uit doorgegeven stilte. Moge hun kleine daad een groot voorbeeld zijn voor particulieren, musea, landen. Breng terug wat niet van jou is. Geef voorouders hun adres terug. En luister. Zelfs of juist als een steen begint te spreken. Ik ben omdat wij zijn.

Babah Tarawally is schrijver, columnist en programmamaker. Voor Trouw schrijft hij om de week over (verborgen) discriminatie en racisme, maar vooral over manieren om elkaar op dit thema te kunnen verstaan. Lees ze hier terug.

Help ons door uw ervaring te delen: Feedback geven Ook interessant voor u Op basis van bovenstaand artikel

Laura vertrekt Als ik niet kan betalen – ‘limiet bereikt’ – breekt het zweet me uit

Essay Man van huis, kinderen weg, éven geen gezeur aan je kop

Lezersreacties: Denemarken heeft Groenland ook gekoloniseerd

Lezer zkt liefde Amsterdamse flapuit Netty (68) zoekt een lief vriendje die zijn eigen ding doet

Interview Deze expert ziet een uitweg uit de polarisatie. ‘De middengroep is onze garantie op cohesie, op vrede’

Wilt u iets delen met Trouw? Tip hier onze journalisten Algemeen Over ons Opiniestuk insturen Privacystatement Abonnementsvoorwaarden Gebruiksvoorwaarden Toegankelijkheidsverklaring Cookiebeleid Privacy-instellingen Auteursrecht Colofon Service Klantenservice Bezorgklacht indienen Bezorging pauzeren Bezorging wijzigen (Bezorg)adres wijzigen Adverteren Losse verkoop Zakelijk abonnement Meer Trouw Abonneren Nieuwsbrieven Krant Webwinkel RSS-feeds Facebook Android apps iOS apps Navigeer Columnisten Recensies Archief Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.

Trouw is onderdeel van DPG Media.

KvK Nummer: 34172906 | BTW Nummer: NL810828662B01

© 2026 DPG Media B.V. Alle rechten voorbehouden

Trouwambtenaren balen van ongeldig huwelijk in Zwolle nadat collega zich door ChatGPT tekst laat influisteren Een huwelijk in Zwolle is ongeldig verklaard omdat de trouwambtenaar niet de juiste woorden uitsprak. Die had zich een tekst laten influisteren door ChatGPT. Trouwambtenaren die vaker een huwelijk voltrekken, balen ervan. In vijf stappen leggen we je uit hoe het zit.

Jasper van Loo Verslaggever gemeente Zwolle 8 januari 2026, 06:00 Laatste update: 11:25

1. Wat is er precies aan de hand?

Een man en een vrouw dachten op een voor hen speciale datum in april vorig jaar in Zwolle getrouwd te zijn. Deze week hebben ze van de rechtbank gehoord dat hun huwelijk ongeldig is verklaard.

Om te trouwen moet een stel volgens de wet tegenover de ambtenaar en getuigen verklaren dat ‘zij elkander aannemen tot echtgenoten en dat zij getrouw alle plichten zullen vervullen die door de wet aan de huwelijkse staat worden verbonden’.

Bij de bruiloft was een ‘eendagsbabs’ ingeschakeld. Dit is iemand – vaak een familielid – die wordt beëdigd tot ambtenaar van de burgerlijke stand en één dag mensen mag trouwen. ‘Babs’ staat voor ‘buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand’.

De babs in deze situatie had de bewuste woorden niet voorgelegd, maar een andere ‘luchtige’ tekst gemaakt met behulp van ChatGPT. Kunstmatige intelligentie, dus.

2. Waarom wordt er nu ingegrepen?

De gemeente Zwolle meldt via woordvoerder Myon Padding dat de ‘eendagsbabs’ vooraf – zoals gebruikelijk is – bij de rechtbank is beëdigd.

Daarnaast heeft een echte ambtenaar van de burgerlijke stand besproken hoe de ceremonie moest verlopen. Bij de huwelijksvoltrekking was de betrokken ambtenaar ook aanwezig.

‘Die heeft geprobeerd de eendagsbabs te begeleiden’, meldt Padding. ‘De begeleiding werd afgewezen omdat de eendagsbabs aangaf dit vaker gedaan te hebben.’

‘De vaste babs heeft op het moment van de huwelijksvoltrekking de inschatting gemaakt dat ingrijpen niet nodig was.’

De fout werd naderhand ontdekt toen een medewerker van de burgerlijke stand de geluidsopname van de ceremonie beluisterde en bleek dat de verplichte tekst ontbrak.

De gemeente stelt dat ze daarna verplicht is om de officier van justitie in te schakelen. De rechter heeft het huwelijk vervolgens ongeldig verklaard.

Bent of kent u het betrokken stel? De Stentor komt graag in contact. Mail naar: zwolle@destentor.nl

3. Kan iedereen ‘eendagsbabs’ worden?

De gemeente Zwolle heeft een procedure waarin zowel de lokale overheid als de rechtbank instructies geeft over wat er moet gebeuren. Ook moeten er documenten aangeleverd worden.

Als dit niet tien weken voor de bruiloft is geregeld, voltrekt een trouwambtenaar die voor de gemeente werkt het huwelijk.

De regels per gemeente kunnen hierbij verschillen. „Sommige gemeenten, zoals Almere, stellen altijd een cursus verplicht”, zegt trouwambtenaar Andrea Schipper. Zij is oprichter van Matrimonium, de vereniging voor trouwambtenaren die in Ermelo zit.

„Je gaat toch ook geen agent voor één dag aanstellen? Ik vind het helemaal geen goede zaak dat mensen alleen één dag een huwelijk mogen voltrekken.”

„Gemeenten moeten daarmee stoppen. Er komt meer bij kijken dan alleen maar een leuk praatje houden. Het kan heel erg misgaan.”

Dit beaamt trouwambtenaar Madelon Slagt uit Almere. „Je hebt een hele verantwoordelijkheid en moet ook goed kijken of iemand echt wil trouwen. Het vragen om het jawoord is geen moment voor grapjes. Wat in Zwolle is gebeurd, had nooit mogen gebeuren.”

4. Hoe uitzonderlijk is die situatie dan?

De gemeente Zwolle laat weten niet eerder iets vergelijkbaars te hebben meegemaakt. Per jaar kiezen tussen de dertig en veertig stellen voor een eigen trouwambtenaar.

De trouwambtenaren die de Stentor sprak, zeggen dat er wel eens vaker wat misgaat bij een ceremonie, maar dat dan bijna altijd een aanwezige ‘echte’ ambtenaar ingrijpt.

Schipper weet dat in coronatijd een ander huwelijk met een ‘eendagsbabs’ ongeldig is verklaard. „Die besloot het huwelijk een dag later te voltrekken omdat een getuige door corona er nog niet bij mocht zijn. De babs was voor die dag echter niet aangewezen.”

Volgens de trouwambtenaren wordt er in enkele gemeenten gesproken over de optie om de ‘eendagsbabs’ af schaffen.

5. Gaat Zwolle iets veranderen na dit ongeldige huwelijk?

De gemeente Zwolle meldt de situatie ‘intern te hebben besproken’. ‘Dit heeft niet geleid tot een aanpassing van de werkwijze, omdat het hier om een uitzonderlijke situatie gaat. Dat neemt niet weg dat dit een heel vervelende situatie is voor het bruidspaar.’

De gemeente heeft direct contact opgenomen met het bruidspaar zodra duidelijk werd dat er iets niet klopte. Zij zijn volgens de gemeente op een later moment vorig jaar alsnog getrouwd.

Onze excuses Helaas kunnen wij deze social post, liveblog of anders niet tonen omdat het één of meerdere social media-elementen bevat. Aanvaard de social media-cookies om deze inhoud alsnog te tonen.

Cookie-instellingen wijzigen

7 Reacties 7 Reacties Plaats hier je reactie Nog 500 karakters over

Plaats je reactie De naam bij de reactie is Ytzen Lont

Wil je reageren op De Stentor, houd dan rekening met de volgende gedragsregels

Js van Dijk 36 minuten geleden Wat een onzin omdat een magische spreuk niet goed is uitgesproken is een huwelijk ongeldig. De gemeentes hebben er zelf voor gekozen om dit zo vrij te laten. Dat geeft toch ruimte voor eigen inbreng. En dan nu ineens wel een formele weg? Ben ook wel benieuwd naar de tekst die gebruikt is. Als dit dezelfde strekking heeft dan ga je hier toch niet zo moeilijk om doen. Dit bruidspaar had deze datum specifiek om emotionele waarde gekozen. En een huwelijksvoltrekking is toch een symbolisch geheel?

HRM de Jong 2 uur geleden Geprobeerd te begeleiden, maar liet zich afpoeieren door de eendagsbabs. Wat een slap excuus, dit is je taak als vaste babs want dat is je vak en daar krijg je voor betaald. Babs bij de gemeente Zwolle is zo te lezen een erg vrijblijvend baantje. En hoe burgerzaken deze fout verexcuseerd is tenenkrommend. Ben het volledig met Andrea Schipper en Madelon Slagt eens. Zwolle moet stoppen met eendagsbabsen.

Maartje Van Veen 3 uur geleden De betreffende trouwabtenaar is deze titel niet waardig!!

mike portal 3 uur geleden Totaalgeen kennis of ervaring,vragen aan een ander hoeft, dus internet is geweldig maar weet ook niet alles.

CTN De Ridder 3 uur geleden De hamvraag is natuurlijk waarom de echte ambtenaar zijn/haar mond heeft gehouden tijdens de plechtigheid. En als de rechter iets ongeldig verklaart, dan was het dus eerst wel geldig. Vragen genoeg.

Rene Brinker 5 uur geleden Debiel gedrag, horen iets nieuws, en direct maar doen, zonder te weten hoe het precies werkt.. Geval deksel op de neus.

Diana Willemsen 5 uur geleden Wederom een geval van hallucineren door AI. AI klinkt leuk, maar verzint soms de meest kansloze onzin, ook omdat AI enkel alles wat ze op het internet kunnen vinden herverpakt. Wanneer iemand dus een site vol onzin, complotten, en absolute desinformatie heeft volgebouwd en veel andere wappies daar vrolijk naar linken, dan ziet zo'n AI-tool dat als een goede bron om uit te putten. AI ontbreekt "gezond verstand" om af te wegen of iets klopt of niet. Dom van deze babs.

Analyse • 7 jan 17:24 VS verzwakken Navo en Oekraïneoverleg verder met hun oorlogstaal richting Groenland

Ria Cats Terwijl de Verenigde Staten veiligheidsgaranties aan Oekraïne beloven en beweren nog altijd pal achter de Navo te staan, bedreigen ze Denemarken vanwege Groenland. ‘Dit doet écht iets met de geloofwaardigheid van de afschrikking van het bondgenootschap.’

De Amerikaanse president Donald Trump dreigt Groenland, dat slechts ruim 56.000 inwoners telt, in te lijven. Foto: Arie Kievit/ANP In het kort Donald Trump zet volgens veiligheidsexperts de geloofwaardigheid van de Navo ernstig op het spel met zijn dreigementen aan het adres van Groenland. Het Navo-verdrag voorziet niet in een gewapende aanval op een lidstaat door een andere lidstaat, dus er is veel onduidelijkheid over mogelijke reacties en maatregelen. Ook zonder militaire ingreep wordt de Navo verzwakt, want die rust vooral op het uitstralen van ‘eenheid, solidariteit en onderling vertrouwen’. Navo-chef Mark Rutte was er pal voor kerst stellig over tegen de Volkskrant: zijn 32 leden tellende bondgenootschap is sterker dan ooit sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989. Dat is volgens hem te danken aan Donald Trump, die meer defensie-investeringen eiste én kreeg van zijn Europese bondgenoten en Canada.

Ruttes rooskleurige woorden kunnen niet verbloemen dat veel Navo-landen erg in hun maag zitten met de wispelturige Trump. Al eerder liet de Amerikaanse president er twijfel over ontstaan of hij landen die te weinig geld uittrekken voor hun leger, nog wel bijstaat in geval van een aanval. Ook lijkt hij geregeld meer op de hand van zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin dan van Volodymyr Zelensky en andere democratische leiders.

De vrees voor verzwakking van de 76 jaar oude Navo door Trump is er sinds de jaarwisseling niet minder op geworden. Niet alleen vanwege de Amerikaanse ingreep in Venezuela en dreigementen aan het adres van Colombia, Cuba en Mexico, maar zeker ook vanwege Groenland. Dit is onderdeel van het Deense koninkrijk en zo Navo-lid, niettemin suggereerde het Witte Huis dinsdag Groenland desnoods met geweld in te lijven om de eigen veiligheid te garanderen.

Artikel 5 In geval van een gewapende aanval kan elk Navo-lid overwegen Artikel 5 in te roepen, zegt directeur Anna van Zoest van de Atlantische Commissie, een denktank op het gebied van trans-Atlantische veiligheid. Navo-Artikel 5 behelst dat een aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten. Maar het Navo-verdrag voorziet niet dat zo’n gewapende aanval van een medelidstaat komt, zegt Van Zoest, die benadrukt dat er veel onzekerheid is over de situatie en dat er dus vooral over kan worden gespeculeerd.

Wat wel duidelijk is: tot dusver is Artikel 5 slechts één keer ingeroepen, door de VS zelf. Dat was na de aanslagen op de Twin Towers in New York in 2001. Navo-leden Griekenland en Turkije voerden weliswaar oorlog in 1974 na een Griekse staatsgreep op Cyprus, gevolgd door een Turkse invasie. Maar toen lieten ze Artikel 5 ongemoeid.

Navo is ‘dood’ bij aanval op Groenland Mocht het tot geweld in Groenland komen, dan is het onwaarschijnlijk dat Canada en Europa het Deense landsdeel verdedigen tegen de veel sterkere kernmacht VS. Wel is de Navo dan ‘dood’, aldus de Deense premier Mette Frederiksen. En die analyse is terecht, omdat de alliantie is gebouwd op eenheid en solidariteit.

‘Het is moeilijk voor te stellen hoe het bondgenootschap zich kan herstellen van zo’n schokkende verdragsschending’, schreef veiligheidsexpert Marion Messner van de Britse denktank Chatham House in een opiniestuk.

Maar volgens deskundigen poogt Frederiksen Trump óók te waarschuwen. Zonder hun 31 Navo-bondgenoten zijn de VS immers veel minder machtig in hun rivaliteit jegens China en Rusland. ‘Het Amerikaanse leger is sterk afhankelijk van toegang tot Europese bases, havens, luchtruim en wateren’, aldus de Amerikaanse oud-ambassadeur bij de Navo, Ivo Daalder, in zijn blog. Bijvoorbeeld bij de eerdere militaire acties in Iran, Afghanistan en Irak.

Geloofwaardigheid onder druk Dat neemt niet weg dat de VS met hun taal over Groenland zelfs nu al de geloofwaardigheid van de Navo ondermijnen, zeggen experts. Van Zoest wijst erop dat ‘Artikel 5 één groot psychologisch middel is om tegenstanders af te schrikken’. Daar vraagtekens bij zetten verkleint volgens haar de ‘effectiviteit’ en kan tegenstanders als Rusland aanmoedigen om ‘speldenprikken’ uit te delen op Navo-grondgebied. Ze denkt dat Rutte momenteel achter de schermen keihard werkt om de Navo-partijen weer op één lijn te krijgen. Diplomaten bevestigen dat.

Daalder waarschuwt dat de kwestie-Groenland eveneens gevolgen kan hebben voor Oekraïne. Dinsdagavond sloot een coalitie van dertig bereidwillige landen in Parijs een akkoord om na een staakt-het-vuren een internationale troepenmacht in het land te plaatsen onder leiding van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Ook zeiden ze het Oekraïense leger blijvend te steunen. De VS beloofden toezicht te houden op de naleving van een bestand.

‘De suggestie dat de Amerikaanse veiligheid in het Arctische gebied vereist dat de VS Groenland bezit, impliceert dat de veiligheidsplicht van de Navo hol is’, meent de oud-ambassadeur. ‘Hoe kan Oekraïne rekenen op een VS die geloven dat echte veiligheid alleen kan worden bereikt in gebieden die deel zijn van het Amerikaanse grondgebied? Het maakt het hele idee belachelijk.’

Messner beaamt dat ‘geen enkele staat de illusie moet hebben weer volledig te kunnen vertrouwen’ op veiligheidsgaranties van de VS. Ze pleit voor een hardere veroordeling door Europese landen van de Amerikaanse actie in Venezuela en de Groenland-dreiging, opdat Europa potentiële andere bondgebieden in de rest van de wereld niet van zich vervreemdt. Die kunnen in de toekomst volgens haar hard nodig zijn.

Why Trump wants Greenland and what’s standing in his way

Denmark’s leader warned that any use of force by Washington to seize Greenland, as Trump officials have suggested, would render the post-war NATO alliance defunct.

Updated January 7, 2026 at 9:46 a.m. ESTtoday at 9:46 a.m. EST 7 min

Summary

The White House calls acquiring Greenland a “national security priority.” (Guglielmo Mangiapane/Reuters) By Leo Sands and Jennifer Hassan As President Donald Trump renews his push to acquire the Danish autonomous territory of Greenland, the White House has described using military force as an option, a stunning threat against a NATO ally that would undermine the decades-old defense pact.

Get concise answers to your questions. Try Ask The Post AI. The remarks by Trump and his top aides have sent alarm across European capitals, prompting some of their most forceful responses to date and a warning by Denmark that military intervention would effectively end the NATO alliance. It comes days after the United States used its military to seize Venezuelan President Nicolás Maduro.

Secretary of State Marco Rubio told lawmakers in a closed-door briefing on Monday that the escalation in rhetoric was part of a wider strategy to ramp up pressure on Denmark to sell the territory, one official familiar with the briefing said.

Here’s what to know.

Why is Greenland so appealing for Trump? Rich in untapped natural resources, sparsely populated and strategically located in the Arctic, Greenland has been a recurring fixation of Trump’s since his first term in office — when he floated the possibility that the United States purchase the island from Denmark, of which it is an autonomous territory. Denmark flatly rejected the prospect. Ask The Post AI Dive deeper

CANADA

The island has deposits of diamonds, graphite, lithium, copper, nickel and gallium. It also has oil and rare earth minerals, such as neodymium and dysprosium, of which China and Russia are the top global producers, according to the Royal Society of Chemistry. Rare earth minerals can be used in smartphones, powerful magnets and defense technologies.

The island, which is technically part of the North American continent, is strategically situated along the GIUK Gap, named for the initials of Greenland, Iceland and the United Kingdom, where NATO monitors Russian naval movements in the North Atlantic. Over the weekend, Trump complained that the island was “covered” in Russian and Chinese ships. In response, European officials said that while Moscow and Beijing have increased their activity in the region, most of that is elsewhere in the Arctic, with no current spike in activity near Greenland.

1:28

President Donald Trump asserted that the U.S. is “in charge” of Venezuela, threatened the president of Colombia and repeated his desire to take over Greenland. (Video: Naomi Schanen/The Washington Post) The United States already has a military base on the island, Pituffik Space Base, which was erected in the early years of the Cold War in a strategic location for missile defense and space surveillance missions, according to the U.S. Space Force. Ask The Post AI Dive deeper

Follow Trump’s second term

Follow White House press secretary Karoline Leavitt said in a statement on Tuesday that acquiring Greenland is a “national security priority” of the United States that would serve as a vital deterrence to Washington’s adversaries in the Arctic region. “Of course, utilizing the U.S. Military is always an option at the Commander in Chief’s disposal,” she said.

While Rubio has told lawmakers the recent rhetoric is a move to pressure Denmark into selling Greenland, Marion Messmer, director of the International Security Program at London-based think tank Chatham House, said it was still “extremely concerning” that military action had been “threatened and not ruled out” by White House officials. European leaders had no choice but to take Trump’s preoccupation with Greenland seriously, as “the stakes are too high” to ignore, she said.

How has Denmark responded? Greenland has been part of Denmark for over 300 years, initially as a colony and then from 1953 as an autonomous territory. In 2009, the island approved the Self-Government Act, allowing for greater home rule — but responsibility for its defense and foreign policy remains with Denmark.

Trump’s aspirations to purchase Greenland strained relations with Denmark during his first term. When Trump returned to office last year and the issue arose again, Danish officials reiterated that Greenland was not for sale, but also committed to working with Washington on bolstering the U.S. security presence on the island and potentially increasing U.S. investments in mining. Danish leaders also said they increased spending on Arctic security by $13.7 billion last year.

On Sunday, a day after the U.S. military’s operation in Venezuela, Trump told reporters, “Let’s talk about Greenland in 20 days.”

Danish Prime Minister Mette Frederiksen has since responded directly to the suggestion the U.S. could use force to seize the island. “If the United States chooses to attack another NATO country militarily, everything will stop — including NATO and thus the security that has been provided since the end of World War II,” Frederiksen told a Danish television outlet.

“One NATO country doesn’t go and require territory of another NATO country,” Brask said in an interview with Bloomberg on Wednesday. “It’s unheard of and it’s disrespectful.”

Messmer said that a U.S. “attack on Greenland would end the alliance in its current form, as one alliance member would be attacking another, an unprecedented move.”

Several European leaders also offered their support to Denmark, issuing a joint statement Tuesday that said “the inviolability of borders” is a universal principle and that “Greenland belongs to its people. It is for Denmark and Greenland, and them only, to decide on matters concerning Denmark and Greenland.” The statement was also backed by Canada.

Ulrik Pram Gad, senior researcher at the Danish Institute for International Studies, said in an interview Wednesday that many Danish people feel a sense of “betrayal,” stemming from Trump’s rhetoric, given Denmark’s support for the U.S. in the Middle East and in Afghanistan, where Denmark lost at least 43 soldiers in combat.

“We were loyal allies to the U.S.,” Gad said.

Does Europe have any leverage over the U.S.? Both Messmer and Gad noted that European leaders had some options for pushing back on Trump’s plans — although they would face practical challenges.

European countries could review their support for U.S. military bases, and possibly take steps to reduce access or to increase costs that would disrupt the U.S. playbook, Messmer said, noting that the U.K. in particular had been “a U.S. staging ground for operations in the Mediterranean and the Middle East for a long time.” However, she also noted that the U.S. currently provides “several core functions to NATO.”

Gad added that, while in theory, European nations could use trade or taxation policies to apply pressure to the U.S., in practice such a move could mean “NATO disintegrating.”

What do Greenlanders think about Trump’s aspirations? Two surveys conducted by Greenlandic and Danish newspapers last year found that an overwhelming majority of Greenlanders were opposed to annexation or becoming part of the United States, although the Danish poll also found that a majority of respondents supported independence from Denmark. The island has a population of around 57,000, about 90 percent of whom are of Inuit descent.

As an autonomous territory, Greenland has the right to declare independence — and Gad said that Denmark did not have sovereignty over the island, or the power to sell it. “You might speculate that Greenlanders could, under international law, sell themselves to another country but... the likelihood of that happening is totally impossible,” he said.

In interviews with The Washington Post last month, most people were adamant that their homeland wasn’t for sale. The territory’s leadership has said they welcome investment from foreign countries, but are not seeking new overseers.

In a news conference this week, Greenland Prime Minister Jens-Frederik Nielsen urged his fellow islanders to stay calm and united. “We are not in a situation where we think that there might be a takeover of the country overnight and that is why we are insisting that we want good cooperation,” he said, according to the Associated Press. “The situation is not such that the United States can simply conquer Greenland.”

Ga naar de inhoud

Theorie en praktijk van het illiberalisme De illiberalen van nu zijn niet de fascisten van toen Om de uitholling van de westerse rechtsstaat beter te begrijpen biedt het concept van illiberalisme betere aanknopingspunten dan populisme, fascisme, autoritarisme of rechts-extremisme. Vooral het werk van Marlène Laruelle is verhelderend.

Frank van Vree

7 januari 2026 – uit nr. 1-2

Cadeau geven

Delen

Leeslijst

De Hongaarse premier Viktor Orbán samen met muzikanten na hun optreden voor het Nationaal Museum in Boedapest, op de nationale feestdag van het land, 15 maart 2024 © Attila Kisbenedek / AFP / ANP In mei 2024 reisde de Hongaarse premier Viktor Orbán naar Washington, niet om president Joe Biden te ontmoeten, maar de man die kort daarvoor de Republikeinse voorverkiezingen had gewonnen, Donald Trump. Ondiplomatiek, maar verrassend was Orbáns keuze voor Trump niet. Terwijl Biden hem zag als een politicus die ‘op zoek was naar een dictatuur’, orakelde Trump dat er niemand was ‘die beter, slimmer of een betere leider’ was dan Viktor Orbán, ‘hij is fantastisch… hij is een geweldige leider’.

Trump was echter niet de enige, zelfs niet de belangrijkste reden voor Orbáns bezoek aan Washington. Hij was er op uitnodiging van de Heritage Foundation, de machtige, exclusieve denktank voor rechts Amerika. Voor een besloten gezelschap werkte Orbán in een lezing alle thema’s van zijn eigen politieke agenda af, tot grote tevredenheid van de aanwezigen. Veel van deze ideeën sloten immers naadloos aan bij Project 2025, het programma dat een jaar eerder door de Heritage Foundation was gepubliceerd en waarin werd voorgesteld de federale regering van de Verenigde Staten te hervormen en de uitvoerende macht veel meer bevoegdheden te geven, met het doel een uiterst rechts, christelijk-nationalistisch beleid te realiseren.

De bijeenkomst in Washington vormde een mijlpaal in de steeds nauwere internationale samenwerking tussen rechts-conservatieve, extreem-rechtse en populistische organisaties en personen uit verschillende westerse landen, een ontwikkeling die hand in hand is gegaan met hun electorale opmars. Wat deze bewegingen met elkaar gemeen hebben, is hun streven de invloed en autonomie van andere instituties, zoals rechtbanken, controlerende lichamen, media en universiteiten terug te dringen ten gunste van de centrale uitvoerende macht; nationale soevereiniteit ver te verheffen boven internationale samenwerking; minder ruimte te bieden voor individuele rechten en rechten van minderheden; en traditionele waarden en hiërarchieën te versterken waar het gaat om gender en familie, religie, kunst, nationale symboliek en geschiedenis. Niet zelden klinken bij dit alles xenofobe, soms ronduit racistische geluiden door, direct verbonden met opvattingen over de ‘ware’ aard en cultuur van het ‘eigen volk’.

Niet alleen in de media en de politiek, ook in de wetenschap wordt geworsteld met de vraag waar deze bewegingen ideologisch gezien geplaatst moeten worden en hoe ze met elkaar samenhangen. Kregen ze aanvankelijk vooral etiketten opgeplakt als ‘populistisch’ of ‘rechts-populistisch’ (PVV, Vox in Spanje) dan wel extreem-rechts (Fratelli d’Italia, Lega Nord, Front National, Vlaams Blok), nu vallen steeds vaker termen als autocratisch of fascistisch, met name in het geval van regimes in landen als Hongarije, Slowakije en, natuurlijk, de VS. Grote, alarmerende woorden, die tegelijk veel vragen oproepen.

Dat laatste geldt ook voor andere concepten die in dit verband uit de grabbelton van de geschiedenis worden opgevist. Trump, Erdogan, Bolsonaro – ze passen ook naadloos in oudere politieke theorieën over caesarisme en bonapartisme, zoals uiteengezet in De achttiende brumaire van Louis Bonaparte (1852) van niemand minder dan Karl Marx of de Notities uit de gevangenis van Antonio Gramsci, vanaf 1927 opgetekend in de kerkers van Mussolini. In deze klassieke werken werd al uitvoerig stilgestaan bij de tekorten van de liberale democratie en de mogelijk tirannieke, autoritaire uitkomst van democratische electorale processen. Volgens sommige historici zou het dan ook zinvoller zijn om figuren als Javier Milei of Donald Trump te vergelijken met Napoleon en zijn neef Napoleon III of de revanchistische Franse generaal Boulanger dan met Hitler of Mussolini, zo bleek niet lang geleden tijdens een conferentie aan de Universiteit van Göttingen, georganiseerd door de Italiaanse historica en Gramsci-expert Francesca Antonini. Het zijn nuttige en verrijkende oefeningen, maar toch wordt al snel duidelijk dat dergelijke theorieën over het bonapartisme en caesarisme uiteindelijk te weinig concrete aanknopingspunten bieden om vat te krijgen op het ideologische karakter van hedendaagse bewegingen en hun leiders en de omstandigheden waarin zij opereren.

Datzelfde bezwaar geldt voor het concept populisme. Ook dat is problematisch, omdat het weinig tot niets zegt over de ideologische richting van een partij of politicus, maar in de eerste plaats betrekking heeft op de vorm en de taal waarin politiek wordt bedreven. Populisten zeggen op te komen voor de ‘werkelijke’ belangen van de meerderheid, tegen elites die slechts hun eigen zaken zouden dienen. Ze beroepen zich graag op democratische beginselen, maar tonen tegelijk weinig respect voor democratische instituties en rechten van minderheden. Populisme is in de eerste plaats een ‘discursief kader’, in de woorden van politicoloog Paris Aslanidis, maar voor welke zaak dit wordt ingezet, ligt daarmee niet vast. Politici van links tot rechts kunnen zich bedienen van populistische strategieën en praktijken.

Waar concepten als populisme en autoritarisme tekortschieten, hebben de termen ‘illiberalisme’ en ‘illiberale democratie’ meer te bieden. De begrippen gaan terug op een baanbrekend essay uit 1997, The Rise of Illiberal Democracy, van de hand van de Indiaas-Amerikaanse journalist en schrijver Fareed Zakaria. In dat artikel, gepubliceerd in Foreign Affairs, waaraan hij destijds was verbonden, waarschuwde Zakaria voor het uitbundige optimisme dat zich na de ondergang van het communisme van de westerse wereld had meester gemaakt, een euforie waar het boek van Francis Fukuyama, Het einde van de geschiedenis en de laatste mens, nog geen drie jaar na de val van de Muur gepubliceerd, misschien wel de meest uitgesproken exponent was. Terwijl Fukuyama de ondergang van het communisme bestempelde als de definitieve triomf van de liberale democratie en markteconomie, betoogde Zakaria dat dit nog maar te bezien was.

Democratisering en liberalisering, zo waarschuwde hij, hoefden niet noodzakelijk samen te gaan. Met name in Latijns-Amerika, Oost-Europa en delen van Azië lieten democratisch gekozen regimes zich weinig tot niets gelegen liggen aan liberale beginselen als pluralisme, individuele vrijheden en checks and balances. Ze negeerden stelselmatig de constitutionele beperkingen van hun macht en ontnamen hun burgers fundamentele rechten en vrijheden, zo schreef Zakaria. Hij vond dat een gevaarlijke ontwikkeling, niet alleen voor de burgers van de betreffende landen, maar ook omdat het fenomeen van de illiberale democratie zich als een virus zou kunnen verbreiden.

Zakaria had waarschijnlijk niet kunnen bedenken hoe diep het virus van het illiberalisme zich zou invreten, ook in landen met een ogenschijnlijk stevig verankerde liberale orde. Al vanaf de late jaren negentig profileerden rechtse nationalistische en populistische partijen, te beginnen in Rusland en Centraal- en Oost-Europa, zich steeds nadrukkelijker als tegenstanders van de liberale democratie – een sluipende contrarevolutie tegen de door de VS en de Europese Unie gedicteerde politieke, economische en culturele globalisering.

Maar terwijl Poetin en zijn medestanders zich steeds verder verwijderden van wat zelfs maar leek op een democratisch stelsel, hielden de antiliberale partijen en regeringen in de meeste andere landen, zoals Hongarije, Polen en Turkije, vast aan wat je een minimalistische opvatting van democratie kunt noemen: een meerpartijenstelsel, regelmatige verkiezingen met, soms, referenda, vrijheid van meningsuiting en vergadering. Tegelijk keerden ze zich tegen wat Zakaria in 1997 had bestempeld als de grondslagen van het constitutionele liberalisme, waarin het juist gaat om de beperking van de macht door checks and balances, in de vorm van andere, min of meer autonome machtscentra zoals rechtbanken, politieke partijen, regionale regeringen, universiteiten, culturele instellingen en media – instituties die borg moeten staan voor pluralisme en de bescherming van minderheden.

Precies deze beginselen worden door de antiliberale democraten, van Hongarije tot de VS, ondermijnd. Zij tornen aan de zelfstandigheid van de rechterlijke macht, proberen universiteiten, media en musea naar hun hand te zetten, propageren een radicaal meerderheidsbeginsel en hebben een sterke voorkeur voor besturen per decreet, centralisatie en het benoemen van personen op basis van loyaliteit in plaats van competentie. Zakaria’s vrees is dus waarheid geworden – in die zin laat The Rise of Illiberal Democracy zich lezen als een routeplanner voor een hele reeks van rechts-nationalistische bewegingen en populisten, tot en met Trump en zijn vele Republikeinse medestanders.

De Hongaarse premier Viktor Orbán en president Donald Trump in het Oval Office, november 2025 © Daniel Torok / White House Een cruciaal moment in de ontwikkeling van het concept van de illiberale democratie was de omhelzing ervan door de Hongaarse premier Victor Orbán in een lezing voor de jaarlijkse Bálványos Zomeruniversiteit en Studentenkamp in het Roemeense stadje Băile Tuşnad, in juli 2014. De boodschap was ondubbelzinnig: een democratie hoeft ‘niet noodzakelijkerwijs liberaal te zijn’, aldus Orbán: ‘De nieuwe staat die we in Hongarije aan het opbouwen zijn, is een illiberale staat, een niet-liberale staat.’

Deze nieuwe illiberale staat moest een antwoord zijn op het falen van het libe